โดย ชาลเฮเวต เอยาล • 14 เมษายน 2026
เยรูซาเล็ม, 14 เมษายน, 2026 (TPS-IL) — ภายในห้องนั่งเล่นอันเงียบสงบแห่งหนึ่งในเยรูซาเล็ม ขณะที่อิสราเอลจัดพิธีรำลึกวันฮอลโลคอสต์เมื่อคืนวันจันทร์ หนุ่มสาวราว 30 คนนั่งเบียดเสียดกันเพื่อฟัง เอสเธอร์ ซิเชอร์มัน บอกเล่าเรื่องราวที่มีทั้งความเป็นส่วนตัวอย่างลึกซึ้งและเป็นส่วนหนึ่งของความทรงจำร่วมที่กำลังเลือนหายไป ในขณะที่รุ่นผู้รอดชีวิตค่อย ๆ หายไป ปรากฏการณ์อันเป็นเอกลักษณ์ของอิสราเอลก็ได้เกิดขึ้น นั่นคือบรรดาลูก ๆ ของผู้รอดชีวิตมาถ่ายทอดเรื่องราวของครอบครัวตามบ้านเรือนส่วนตัวต่าง ๆ
เอสเธอร์ วัย 71 ปี ชาวเยรูซาเล็มผู้เกษียณอายุและเป็นมารดาของลูก 9 คน กล่าวด้วยความสุขุมและมั่นใจ โดยนี่เป็นเพียงครั้งที่สองเท่านั้นที่เธอได้บอกเล่าประวัติศาสตร์ครอบครัวในที่สาธารณะ พ่อแม่ของเธอซึ่งต่างก็เป็นผู้รอดชีวิตจากฮอลโลคอสต์ชาวฮังการี ได้สร้างชีวิตใหม่ขึ้นมาหลังสงคราม พร้อมกับแบกรับความสูญเสียที่ไม่ค่อยเอ่ยถึงออกเสียงแต่ก็มีอยู่เสมอ
เอลีเซอร์ ดาวิโดวิช พ่อของเอสเธอร์ เคยทำงานในกองพันแรงงานบังคับและต่อมาอยู่ในกองทัพรัสเซีย ภรรยาคนแรกและลูก ๆ อีก 7 คนของเขาถูกฆาตกรรมในระหว่างที่เขาไม่อยู่ ในขณะเดียวกัน เพิร์ลรอดชีวิตจากการหลบซ่อนและการถูกคุมขัง ครอบครัวของเพิร์ลต้องพลัดพรากจากกันในช่วงสงคราม และหลายปีต่อมาเธอก็ได้กลับมาพบกับแม่และญาติคนอื่น ๆ ในอิสราเอล พ่อแม่ของเอสเธอร์พบกันไม่นานหลังสงครามเมื่อพวกเขากลับไปยังโชปรอน บ้านเกิดทางตะวันตกเฉียงเหนือของฮังการีชั่วคราวชาวยิวหกล้านคนถูกสังหารโดยพวกนาซีและพันธมิตร และผู้รอดชีวิตต่างก็กำลังเก็บกวาดเศษซากชีวิตที่แตกสลายของตนเอง
การจราจรบนทางหลวงในเทลอาวีฟต้องหยุดชะงักลงขณะที่เสียงไซเรนดังขึ้นเพื่อยืนสงบนิ่งเป็นเวลาสองนาทีเพื่อรำลึกถึงชาวยิวหกล้านคนที่ถูกสังหารโดยพวกนาซีและพันธมิตรในวันรำลึกถึงเหตุการณ์ฮอลโลคอสต์ เมื่อวันที่ 14 เมษายน 2026 ภาพโดย กิเดออน มาร์โควิช/TPS-IL
แม้จะมีประวัติศาสตร์เช่นนั้น เอสเธอร์ก็ยังจำวัยเด็กที่ในหลาย ๆ ด้านรู้สึกว่าเป็นวัยเด็กธรรมดาได้ ฮอลโลคอสต์ไม่ได้ถูกปิดบัง แต่ก็ไม่ได้ครอบงำชีวิตประจำวันเช่นกัน “ไม่มีความเงียบงันอันหนักหน่วง” เธอกล่าวอธิบาย “ประเด็นนี้ถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึงบ้าง แต่เป็นครั้งคราว”
กระนั้น น้ำหนักทางอารมณ์ของมันก็ปรากฏขึ้นในช่วงเวลาเงียบ ๆ “ฉันจำได้ สมมติว่าพ่อของฉัน… เกี่ยวกับลูก ๆ ของเขา ดังนั้นมันจึงเหมือนมีน้ำตาคลอเบ้าอยู่ในดวงตาของเขา ฉันไม่เคยเห็นเขาร้องไห้อย่างแท้จริงเลย”
ช่วงเวลาที่ทรงพลังที่สุดของค่ำคืนนี้เกิดขึ้นเมื่อเอสเธอร์อ่านออกเสียงจดหมายที่พ่อของเธอเขียนขึ้นหนึ่งปีหลังสงครามถึงภรรยาผู้ล่วงลับ เอลีเซอร์กล่าวขอโทษที่ไม่สามารถอยู่เคียงข้างเธอและช่วยเลี้ยงดูลูก ๆ ของพวกเขาได้ ขณะที่เธอกล่าวอ่าน บรรยากาศในห้องก็เปลี่ยนไป ผู้ฟังบางคนเช็ดน้ำตา คนอื่น ๆ จ้องมองไปข้างหน้าด้วยดวงตาเบิกกว้าง ซึมซับเรื่องราวที่เกินจะจินตนาการได้ ส่วนน้อยสะอื้นอย่างเงียบ ๆ เอกสารฉบับนี้ได้รับการส่งต่อกันภายในครอบครัว
“มันเป็นจดหมายที่กินใจมาก ๆ” เอสเธอร์กล่าวไว้ก่อนหน้านี้ พร้อมอธิบายว่าจดหมายฉบับนี้กลายเป็นธรรมเนียมปฏิบัติภายในครอบครัวของเธออย่างไร “เราอ่านมันทุกวันย็อม ฮาโชอาห์” โดยอ้างถึงวันรำลึกถึงเหตุการณ์ฮอลโลคอสต์
‘สิ่งส่วนใหญ่ฉันมารู้เอาทีหลัง’
เป็นเวลาหลายปีที่เธอไม่เคยคิดที่จะพูดในที่สาธารณะ “ฉันไม่เคยคิดถึงเรื่องนี้เลย” เธอกล่าวเมื่อถูกถามเกี่ยวกับความรู้สึกรับผิดชอบ ลูกชายของเธอต่างหากที่เป็นคนแรกเร่งรัดให้เธอนำเรื่องราวนี้มาแบ่งปัน
“ตอนแรกฉันปฏิเสธ” เธอกล่าว “แต่เขาบอกฉันว่า ลูกสนใจอะไรล่ะ มาเล่าให้ฟังหน่อยสิ”
สิ่งที่เริ่มต้นจากการตอบรับอย่างไม่เต็มใจได้ทวีความหมายยิ่งขึ้นเมื่อรุ่นผู้รอดชีวิตลดจำนวนลง สิ่งที่เธอรู้เกี่ยวกับพ่อของเธอนั้น ส่วนใหญ่แล้วเธอเพิ่งจะมารู้เอาหลังจากที่เขาเสียชีวิตไปแล้ว
“เขาไม่ได้พูดอะไรมากนัก” เธอกล่าว “เขาไม่ได้คุยโวเรื่องสิ่งที่เขาทำอย่างแน่นอน สิ่งส่วนใหญ่ฉันมารู้เอาทีหลัง”
การค้นพบเหล่านั้นรวมถึงความพยายามของเขาในการลักลอบพาชาวยิวหนีออกจากฮังการีหลังสงคราม และการที่เขาปฏิเสธที่จะรับเงินชดเชยสำหรับความสูญเสียของตนเอง “เขาบอกว่า พวกเขาคิดว่าอะไรกัน ว่าจะซื้อฉันด้วยเงินได้งั้นหรือ” เธอกล่าวรำลึกถึง
พ่อของเธอยังกลัวอีกเรื่องหนึ่งด้วย นั่นคือโลกอาจปฏิเสธสิ่งที่เกิดขึ้นในสักวันหนึ่ง หลังสงครามเขาได้รับเอกสารทางการที่พิสูจน์ถึงการมีอยู่ของลูก ๆ ที่ถูกฆาตกรรมของเขา
“เขาบอกว่าจะมีวันที่ผู้คน… จะบอกว่าพวกเขาไม่มีอยู่จริง” ซิเชอร์มันเล่าขาน “ดังนั้นฉันจึงอยากจะถือใบรับรองของพวกเขาไว้ในมือ”
สัญชาตญาณนั้น—เพื่อที่จะรักษาไว้ เพื่อที่จะบันทึก เพื่อเป็นพยาน—บัดนี้ได้ส่งต่อไปยังคนรุ่นต่อ ๆ ไปแล้ว
เมื่อถูกถามว่าวันรำลึกถึงเหตุการณ์ฮอลโลคอสต์ในปีนี้รู้สึกแตกต่างจากปีที่ผ่าน ๆ มาหรือไม่ เอสเธอร์กล่าวว่าเธอไม่ได้สัมผัสว่ามันเป็นการเปลี่ยนแปลงทางอารมณ์มากเท่ากับการเป็นความต่อเนื่องของมุมมองอันไม่สบายใจที่มีมาอย่างยาวนานเกี่ยวกับความทรงจำและประวัติศาสตร์
“จะมีข้อความอะไรได้ล่ะ” เธอกล่าว เธออธิบายว่าเธอมักถูกถามบ่อย ๆ ว่าเธอเชื่อว่าฮอลโลคอสต์อีกครั้งสามารถเกิดขึ้นได้หรือไม่ และตอบว่ามุมมองของเธอนั้นไม่ได้เปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา เมื่อนึกถึงช่วงเช้าของวันที่ 7 ตุลาคม 2023 เมื่อฮามาสโจมตีอิสราเอล เอสเธอร์กล่าวว่าเธออยู่ที่บ้านกับลูกสาวเมื่อเสียงไซเรนดังขึ้นและความสับสนปกคลุมไปทั่วประเทศ ในช่วงเวลานั้น เธอกล่าวว่าลูกสาวของเธอถามเธอว่าฮอลโลคอสต์อีกครั้งเป็นไปได้หรือไม่
“ฉันบอกเธอว่า แน่นอน ฉันไม่มีข้อสงสัยเลยว่ามันอาจมีฮอลโลคอสต์อีกครั้งเกิดขึ้นได้” เธอกล่าว พร้อมเสริมว่าเธอไม่เชื่อว่าแม้แต่การมีอยู่ของรัฐอิสราเอลจะสามารถป้องกันผลลัพธ์ดังกล่าวได้อย่างเต็มที่ ในขณะเดียวกัน เธอย้ำถึงความสำคัญของการรำลึกและการเป็นพยาน “เป็นเรื่องสำคัญที่พวกเขาต้องรู้ ที่พวกเขาจะไม่ลืม ที่เรื่องราวจะไม่ถูกลบเลือน” เธอกล่าว แม้เธอจะเสริมว่าเธอไม่ได้ศรัทธาในความสามารถของมนุษยชาติที่จะป้องกันการซ้ำรอย หรือสิ่งที่เธอเรียกว่า “ความดีงามของคนต่างชาติ” ก็ตาม
เอสเธอร์เองพบว่าวันรำลึกถึงเหตุการณ์ฮอลโลคอสต์นั้นสร้างความสะเทือนใจทางจิตใจเป็นอย่างมาก “ฉันไม่มีพลังทางจิตใจ” เธอยอมรับ “ฉันพยายามที่จะไม่ได้ยิน”
กระนั้น ด้วยการพูดในคืนนั้น เธอกลับทำในสิ่งตรงกันข้าม นั่นคือการทำให้มั่นใจว่าคนอื่น ๆ จะได้ยิน
