โดย เพซัค เบนสัน • 10 พฤศจิกายน 2026
เยรูซาเล็ม, 10 พฤศจิกายน 2026 (TPS-IL) — คณะนักวิจัยชาวอิสราเอลได้ค้นพบกลไกที่ไม่เคยมีใครรู้จักมาก่อน ซึ่งเซลล์ที่มีชีวิตสามารถสร้างแรงดึงดูดเข้าหากันได้ โดยนำเสนอคำอธิบายใหม่ที่เป็นไปได้ว่าเหตุใดเซลล์จึงมีแนวโน้มที่จะรวมตัวกันเป็นกลุ่มก้อน การค้นพบนี้อาจช่วยให้นักวิทยาศาสตร์พัฒนาวิธีการที่ดีขึ้นในการเพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อทดแทนในห้องปฏิบัติการได้ในท้ายที่สุด ซึ่งอาจเป็นประโยชน์ต่อผู้ป่วยที่มีแผลไหม้รุนแรงที่จำเป็นต้องปลูกถ่ายผิวหนัง รวมถึงผู้ที่มีกระดูกอ่อนเสียหาย
ดร. อัสซาฟ เซเมล จากมหาวิทยาลัยฮิบรูแห่งเยรูซาเล็ม ได้พัฒนาแบบจำลองทางคณิตศาสตร์ที่แสดงให้เห็นว่าเซลล์ข้างเคียงสามารถสร้างแรงดึงดูดเพิ่มเติมได้อย่างไร ด้วยการปรับแรงดึงของตนเองเพื่อตอบสนองต่อกันและกัน ข้อค้นพบนี้ชี้ให้เห็นว่าเซลล์ทำหน้าที่มากกว่าแค่รับรู้และตอบสนองต่อแรงเชิงกลในสภาพแวดล้อมรอบตัว: การตอบสนองของพวกมันยังสามารถสร้างแรงที่ดึงพวกมันให้เข้ามาใกล้กันมากขึ้นได้อีกด้วย
การทำความเข้าใจปฏิสัมพันธ์เหล่านี้อาจช่วยให้นักวิจัยสามารถออกแบบวัสดุที่กระตุ้นให้เซลล์รวมตัวกันเป็นเนื้อเยื่อที่มีโครงสร้างเป็นระเบียบได้
เซลล์ถูกล้อมรอบด้วยเครือข่ายของเส้นใยที่เรียกว่า เมทริกซ์นอกเซลล์ ซึ่งทำหน้าที่พยุงโครงสร้างและส่งผ่านแรงเชิงกล เมื่อเซลล์ดึงวัสดุนี้ จะทำให้สภาพแวดล้อมทางกายภาพที่เซลล์ข้างเคียงประสบเปลี่ยนแปลงไป เซลล์เหล่านั้นจะรับรู้ถึงการเสียรูปที่เกิดขึ้นและปรับแรงดึงของตนเอง ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อแรงที่เซลล์แรกประสบเป็นการตอบแทน
แม้ว่านักวิทยาศาสตร์จะทราบกันมานานแล้วว่าเซลล์สื่อสารกันผ่านปฏิสัมพันธ์เชิงกลดังกล่าว แต่เซเมลได้ตรวจสอบสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อเซลล์ข้างเคียงปรับแรงของตนอย่างต่อเนื่องเพื่อตอบสนองต่อกันและกัน
การวิเคราะห์ทางคณิตศาสตร์ของเขาพบว่า การปรับตัวซึ่งกันและกันนี้ก่อให้เกิดปฏิสัมพันธ์แบบดึงดูดระยะสั้นเพิ่มเติมขึ้นมา เมื่อเซลล์เพิ่มแรงดึงเพื่อตอบสนองต่อการยืด ความเค้นที่เกิดขึ้นในวัสดุโดยรอบจึงมีแนวโน้มที่จะดึงพวกมันเข้าหากัน
“สิ่งที่ดึงดูดผมมาสู่ปัญหานี้คือ คำถามเกี่ยวกับเซลล์ที่มีชีวิตนำไปสู่แนวคิดที่คุ้นเคยจากฟิสิกส์โมเลกุล: นั่นคือการตอบสนองตามแบบแผนของเซลล์ต่อการรบกวนภายนอกสามารถก่อให้เกิดแรงดึงดูดสากลระหว่างเซลล์ได้อย่างไร” เซเมลกล่าว
“เซลล์มีความซับซ้อนมากกว่าโมเลกุลมาก — พวกมันรับรู้และตอบสนองต่อสิ่งรอบตัวอย่างกระตือรือร้น การนำหลักการทางฟิสิกส์พื้นฐานมาประยุกต์ใช้ในทางชีววิทยาช่วยให้เราเข้าใจว่า การตอบสนองเหล่านั้นสามารถเปลี่ยนแรงดึงของเพื่อนบ้านให้กลายเป็นแรงที่ดึงเซลล์เข้าหากันได้อย่างไร” เขากล่าวเสริม
เซลล์ดึงดูดเข้าหากันได้อย่างไร
กลไกนี้มีลักษณะคล้ายกับแรงแวนเดอร์วาลส์ ซึ่งเป็นแรงดึงดูดอย่างอ่อนระหว่างโมเลกุลที่ช่วยยึดสสารไว้ด้วยกัน อย่างไรก็ตาม ในแบบจำลองของเซเมล แรงดึงดูดเกิดขึ้นจากการเสียรูปของวัสดุที่ล้อมรอบเซลล์ที่มีชีวิต และการตอบสนองเชิงรุกของเซลล์ต่อการเปลี่ยนแปลงเหล่านั้น
แบบจำลองนี้อาจช่วยอธิบายได้เช่นกันว่า เหตุใดเซลล์ที่เพาะเลี้ยงบนพื้นผิวที่อ่อนนุ่มมักจะรวมกลุ่มเป็นก้อนหรือเป็นเครือข่าย ขณะที่เซลล์บนพื้นผิวที่แข็งกว่าสามารถคงตัวแบบกระจัดกระจายได้มากกว่า
แบบจำลองก่อนหน้านี้ทำนายไว้ว่า ปฏิสัมพันธ์แบบยืดหยุ่นทั่วไประหว่างเซลล์จะรุนแรงที่สุดเมื่อวัสดุรองรับมีความแข็งในระดับปานกลาง และจะอ่อนกำลังลงเมื่อวัสดุมีความอ่อนนุ่มมาก แรงดึงดูดที่ค้นพบใหม่นี้เป็นไปตามรูปแบบที่แตกต่างออกไป: มันจะแข็งแกร่งขึ้นเมื่อวัสดุโดยรอบอ่อนนุ่มลง
แบบจำลองยังทำนายด้วยว่า เซลล์สามารถเปลี่ยนจากแรงผลักไปเป็นแรงดึงดูดได้เมื่อพวกมันเคลื่อนที่เข้าใกล้กัน แม้ว่าปฏิสัมพันธ์เชิงกลโดยรวมของพวกมันจะเป็นแรงผลักที่ระยะห่างมากกว่า แต่การปรับตัวซึ่งกันและกันของพวกมันสามารถสร้างแรงดึงดูดที่ระยะใกล้ขึ้นได้
งานวิจัยนี้ ซึ่งได้รับการตีพิมพ์ในวารสารที่มีการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิ Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) อิงจากการวิเคราะห์ทางคณิตศาสตร์มากกว่าการทดลองกับเซลล์ที่มีชีวิต




