โดย Pesach Benson • 3 พฤศจิกายน 2026
เยรูซาเลม, 3 พฤศจิกายน 2026 (TPS-IL) — นักวิจัยชาวอิสราเอลได้ค้นพบกระบวนการระดับเซลล์ที่มีอิทธิพลต่อวิธีที่เซลล์ปกป้องตนเองจากโปรตีนที่เสียหาย ซึ่งเป็นการเปิดแนวทางใหม่ที่มีศักยภาพสำหรับการศึกษาโรคความเสื่อมของระบบประสาท เช่น โรคอัลไซเมอร์และโรคฮันติงตัน
ข้อค้นพบนี้อาจชี้ไปสู่วิธีการที่แตกต่างออกไปในการต่อสู้กับโรคเหล่านี้ นั่นคือ แทนที่จะมุ่งเป้าไปที่โปรตีนที่เป็นอันตรายโดยตรง ในที่สุดแล้วนักวิจัยอาจสามารถเสริมสร้างการป้องกันตามธรรมชาติของเซลล์ต่อการสะสมของโปรตีนได้ การค้นพบนี้ยังอาจช่วยอธิบายได้ว่าเหตุใดกลไกป้องกันเหล่านี้จึงอ่อนแอลงตามวัย ส่งผลให้สมองเปราะบางต่อโรคความเสื่อมของระบบประสาทมากขึ้น
โรคอัลไซเมอร์เป็นความผิดปกติของสมองที่ดำเนินไปอย่างต่อเนื่องและเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของภาวะสมองเสื่อม โดยทำให้ความจำ ความคิด และการทำงานในชีวิตประจำวันบกพร่อง โรคฮันติงตันเป็นความผิดปกติทางระบบประสาทที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม ซึ่งทำให้เซลล์ประสาทเสื่อมสลายอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้เกิดการเคลื่อนไหวโดยไม่ได้ตั้งใจ ภาวะเสื่อมถอยของการรู้คิด และอาการทางจิตเวช ทั้งสองโรคนี้เกี่ยวข้องกับการสะสมของโปรตีนที่ผิดปกติในสมอง
ในการทดลองกับหนอนขนาดเล็กระดับจุลทรรศน์ นักวิจัยพบว่าการลดการทำงานของกระบวนการที่เรียกว่า UFMylation ช่วยเสริมสร้างกลไกป้องกันตามธรรมชาติต่างๆ ต่อโปรตีนที่เสียหายและพับผิดรูป ซึ่งช่วยให้สัตว์ทดลองสามารถต้านทานโปรตีนที่เป็นอันตรายที่เกี่ยวข้องกับทั้งสองโรคได้
UFMylation เป็นกระบวนการที่เซลล์เชื่อมต่อโปรตีนขนาดเล็กที่เรียกว่า UFM1 เข้ากับโปรตีนอื่นๆ ซึ่งจะเปลี่ยนรูปแบบการทำงานของพวกมัน แม้ว่ากระบวนการนี้จะมีบทบาทสำคัญในการทำงานปกติของเซลล์ แต่ผลกระทบที่กว้างขึ้นต่อความชราภาพและการควบคุมคุณภาพโปรตีนยังคงไม่ชัดเจน
การแทรกแซงดังกล่าวช่วยลดอาการอัมพาตในแบบจำลองโรคอัลไซเมอร์ ปรับปรุงการเคลื่อนไหวในแบบจำลองโรคฮันติงตัน และยืดอายุขัยของหนอนได้ประมาณ 13 เปอร์เซ็นต์
ผลการวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Nature Communications ซึ่งผ่านการประเมินโดยผู้ทรงคุณวุฒิ ได้ให้ข้อมูลเชิงลึกใหม่เกี่ยวกับวิธีที่ความชราส่งผลกระทบต่อระบบของเซลล์ที่รับผิดชอบในการรักษาโปรตีนให้มีสุขภาพดี
การศึกษานี้ได้รับการนำโดย ศ. Ehud Cohen จากสถาบันวิจัยการแพทย์อิสราเอล-แคนาดา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยฮีบรูแห่งเยรูซาเลม โดยร่วมมือกับนักวิจัยจากสถาบันวิทยาศาสตร์ชีวภาพแห่งชาติในกรุงปักกิ่ง ประเทศจีน
โปรตีนทำหน้าที่สำคัญทั่วร่างกาย แต่ต้องคงรูปร่างที่ถูกต้องเพื่อให้ทำงานได้อย่างเหมาะสม เซลล์พึ่งพาระบบควบคุมคุณภาพเพื่อให้แน่ใจว่าโปรตีนพับตัวได้อย่างถูกต้อง และโปรตีนที่เสียหายหรือพับผิดรูปจะได้รับการซ่อมแซมหรือกำจัดออกไป ระบบเหล่านี้มีประสิทธิภาพลดลงตามอายุ ทำให้อนุญาตให้โปรตีนผิดปกติสะสมตัวและก่อตัวเป็นกลุ่มก้อนที่เป็นอันตราย
การทดสอบระบบป้องกันของเซลล์
เพื่อตรวจสอบบทบาทของ UFMylation นักวิจัยได้ใช้ *Caenorhabditis elegans* ซึ่งเป็นหนอนขนาดเล็กระดับจุลทรรศน์ที่ใช้กันทั่วไปในการวิจัยเรื่องความชรา พวกเขาศึกษาหนอนที่ได้รับการตัดแต่งพันธุกรรมให้ผลิต amyloid-beta ซึ่งเป็นโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับโรคอัลไซเมอร์ และหนอนตัวอื่นๆ ที่ผลิตโปรตีนผิดปกติซึ่งคล้ายคลึงกับโปรตีนที่มีส่วนเกี่ยวข้องในโรคฮันติงตัน แบบจำลองเหล่านี้ช่วยให้นักวิทยาศาสตร์สามารถศึกษากระบวนการระดับเซลล์ที่เกี่ยวข้องกับโรคได้ แม้ว่าตัวหนอนจะไม่ได้เกิดสภาวะของโรคในมนุษย์ขึ้นมาเองก็ตาม
การลด UFMylation ทำให้หนอนมีความต้านทานต่อโปรตีนที่เป็นอันตรายทั้งสองประเภทมากขึ้น ในแบบจำลองโรคอัลไซเมอร์ อาการอัมพาตซึ่งใช้ในการวัดผลกระทบที่เป็นพิษของโปรตีน ลดลงประมาณ 35 เปอร์เซ็นต์ภายในวันที่ 12 ของวัยตัวเต็มวัย เมื่อเทียบกับหนอนสายพันธุ์เดียวกันที่ไม่ได้รับการบำบัด
การแทรกแซงนี้ยังช่วยปรับปรุงการเคลื่อนไหวในหนอนที่มีโปรตีนคล้ายโรคฮันติงตัน รวมถึงในการทดลองที่เกี่ยวข้องกับโปรตีนที่ผลิตในเซลล์ประสาท ในบรรดาหนอนที่มีโปรตีนที่เป็นพิษ การลด UFMylation ช่วยยืดอายุขัยได้ประมาณ 13 เปอร์เซ็นต์เมื่อเทียบกับสัตว์ทดลองที่ไม่ได้รับการบำบัด
การทดลองเพิ่มเติมแสดงให้เห็นว่าการลด UFMylation ช่วยปรับปรุงการควบคุมคุณภาพของโปรตีนที่ผลิตขึ้นใหม่ ลดการเกาะกลุ่มของโปรตีนที่เป็นอันตราย และเพิ่มการย่อยสลายและการกำจัดโปรตีนที่เสียหาย
สิ่งนี้บ่งชี้ว่า UFMylation ทำหน้าที่ควบคุมกลไกของเซลล์หลายส่วนที่รับผิดชอบในการรักษาโปรตีนให้มีสุขภาพดี มากกว่าที่จะส่งผลกระทบต่อโปรตีนที่เกี่ยวข้องกับโรคเพียงตัวเดียว
“เมื่อเรามีอายุมากขึ้น เซลล์ของเราจะมีประสิทธิภาพลดลงในการจัดการกับโปรตีนที่เสียหายและพับผิดรูป และสิ่งนี้มีความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับโรคต่างๆ เช่น อัลไซเมอร์และฮันติงตัน” Cohen กล่าว “สิ่งที่เราพบคือการเปลี่ยนแปลงการทำงานของ UFMylation สามารถเสริมสร้างความสามารถของเซลล์ในการรับมือกับโปรตีนที่เป็นอันตรายเหล่านี้ได้”
นักวิจัยยังได้ระบุโปรตีน 155 ชนิดที่ได้รับผลกระทบจาก UFMylation รวมถึงหลายชนิดที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับความชราภาพและการรักษาเครือข่ายโปรตีนให้มีสุขภาพดี บางชนิดได้รับการดัดแปลงมากขึ้นเมื่อหนอนมีอายุมากขึ้น ในขณะที่บางชนิดได้รับการดัดแปลงน้อยลง ซึ่งบ่งชี้ว่ากระบวนการดังกล่าวเปลี่ยนแปลงไปตามช่วงชีวิตของสิ่งมีชีวิต
อย่างไรก็ตาม การทดลองกับเซลล์มนุษย์ได้เผยให้เห็นถึงความซับซ้อนที่สำคัญประการหนึ่ง นั่นคือ การกำจัด UFMylation ออกไปโดยสิ้นเชิงจะทำให้ความสามารถในการจัดการกับโปรตีนที่เสียหายลดลง ดังนั้น การรักษาที่มีศักยภาพใดๆ จึงจำเป็นต้องปรับกระบวนการนี้อย่างระมัดระวังมากกว่าการปิดกั้นมันโดยสิ้นเชิง
“เรายังห่างไกลจากการแปลงสิ่งนี้ไปสู่การรักษา” Cohen กล่าว พร้อมเสริมว่าข้อค้นพบนี้อาจช่วยอธิบายได้ว่าเหตุใดโรคที่เกี่ยวข้องกับการสะสมของโปรตีนผิดปกติจึงพบได้บ่อยขึ้นในช่วงบั้นปลายของชีวิต




