โดย เพซัค เบนสัน • 9 เมษายน 2026

เยรูซาเล็ม 9 เมษายน 2026 (TPS-IL) — การเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยในดีเอ็นเอ ซึ่งเป็นเพียงตัวอักษรเดียวท่ามกลางตัวอักษรนับพันล้านตัว สามารถพลิกผันพัฒนาการทางเพศได้อย่างสิ้นเชิง ตามการศึกษาใหม่โดยนักวิทยาศาสตร์ชาวอิสราเอลและฝรั่งเศส ที่ช่วยให้เห็นบทบาทอันทรงพลังของภูมิภาคจีโนมที่เคยถูกมองข้ามมาก่อนหน้านี้

นักวิทยาศาสตร์จากมหาวิทยาลัยบาร์-อิลาน ร่วมมือกับเพื่อนร่วมงานจากสถาบันวิทยาศาสตร์ไวซแมนน์ในอิสราเอล และมหาวิทยาลัยมงเปอลีเยในฝรั่งเศส พบว่าการแทรกเบสดีเอ็นเอเพียงตัวเดียวในบริเวณที่ไม่เข้ารหัส ทำให้หนูเพศเมีย (XX) เจริญเติบโตเป็นเพศผู้เต็มตัว โดยมีทั้งอัณฑะและอวัยวะเพศชาย

งานวิจัยดังกล่าวซึ่งได้รับการตีพิมพ์ในวารสารที่ผ่านการตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิอย่าง Nature Communications เน้นย้ำให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงเพียงเล็กน้อยนอกเหนือจากตัวยีนเองสามารถส่งผลกระทบทางชีวภาพอย่างมากได้อย่างไร

“นี่คือการค้นหาที่น่าทึ่งเนื่องจากการเปลี่ยนแปลงที่เล็กน้อยเช่นนี้ ซึ่งก็คือดีเอ็นเอเพียงตัวอักษรเดียวจากประมาณ 2.8 พันล้านตัว นั้นเพียงพอที่จะสร้างผลลัพธ์ทางพัฒนาการที่น่าทึ่งได้” ดร. นิตซัน โกเนน นักวิจัยจากคณะวิทยาศาสตร์ชีวิตของมหาวิทยาลัยบาร์-อิลาน กล่าว “มันแสดงให้เห็นว่าดีเอ็นเอที่ไม่เข้ารหัสสามารถมีผลกระทบอย่างลึกซึ้งต่อพัฒนาการและโรคภัยไข้เจ็บได้”

การกลายพันธุ์ไม่ได้เกิดขึ้นภายในยีน แต่เกิดขึ้นในส่วนควบคุมของดีเอ็นเอที่เรียกว่า Enh13 ซึ่งทำหน้าที่ควบคุมการทำงานของ Sox9 ซึ่งเป็นยีนที่มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการพัฒนาของอัณฑะ ในพัฒนาการปกติของเพศเมีย Sox9 จะยังคงไม่ทำงาน ทำให้รังไข่สามารถก่อตัวขึ้นได้ อย่างไรก็ตาม ในเพศผู้ Sox9 จะถูกเปิดใช้งาน ซึ่งไปกระตุ้นการสร้างอัณฑะ

นักวิจัยอธิบายว่า Enh13 เป็นเสมือนสวิตช์โมเลกุลหรือสนามรบ ในตัวอ่อนเพศผู้ ปัจจัยที่ส่งเสริมการพัฒนาของอัณฑะจะเกาะติดกับบริเวณนี้และเปิดใช้งาน Sox9 ส่วนในเพศเมีย ปัจจัยที่แตกต่างกันจะเกาะติดกับตำแหน่งเดียวกันเพื่อยับยั้งยีนดังกล่าว

ด้วยการใส่การกลายพันธุ์โดยใช้เครื่องมือแก้ไขจีโนม CRISPR นักวิจัยจึงขัดขวางความสมดุลนี้ การกดทับตามปกติของ Sox9 ในตัวอ่อน XX ล้มเหลว ทำให้ยีนดังกล่าวสามารถทำงานได้ ส่งผลให้หนูพัฒนา anatomy ระบบสืบพันธุ์เพศชายแม้จะมีโครโมโซม X สองตัวก็ตาม

ทีมงานได้สร้างโมเดลหนูหลายตัวที่มีการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยในบริเวณควบคุมเดียวกัน รวมถึงการแทรกตัวอักษรเดี่ยวและการลบตัวอักษรสามตัว การกลายพันธุ์ทั้งสองประเภทนำไปสู่ผลลัพธ์เดียวกัน นั่นคือการพลิกเพศอย่างสมบูรณ์ในหนูเพศเมีย การทดลองในห้องปฏิบัติการเพิ่มเติมแสดงให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยเหล่านี้รบกวนกลไกการควบคุมปกติที่ควบคุม Sox9 อย่างไร

การค้นพบนี้ต่อยอดมาจากงานก่อนหน้านี้ของกลุ่มวิจัยเดียวกัน ซึ่งตีพิมพ์ในปี 2024 ซึ่งแสดงให้เห็นปรากฏการณ์ตรงกันข้าม ในการศึกษานั้น การกลายพันธุ์ขนาดเล็กที่แตกต่างกันใน Enh13 ทำให้หนูเพศผู้ (XY) พัฒนาเป็นเพศเมีย โดยรวมแล้ว ผลลัพธ์บ่งชี้ว่าองค์ประกอบการควบคุมนี้มีบทบาทสองประการ ทั้งกระตุ้นพัฒนาการของเพศชายและรับประกันว่าวิถีของเพศเมียจะยังคงอยู่ครบถ้วนเมื่อจำเป็น

นอกเหนือจากนัยสำคัญต่อวิทยาศาสตร์พื้นฐานแล้ว การค้นพบนี้ยังอาจมีความเกี่ยวข้องทางคลินิก ความผิดปกติของพัฒนาการทางเพศ หรือ DSD ส่งผลกระทบต่อการเกิดประมาณ 1 ใน 4,000 คนทั่วโลก เงื่อนไขเหล่านี้เกี่ยวข้องกับพัฒนาการที่ผิดปกติของโครโมโซม ต่อมเพศ หรือเพศตามกายวิภาค และในมากกว่าครึ่งหนึ่งของกรณี สาเหตุทางพันธุศาสตร์ที่อยู่เบื้องหลังยังคงไม่เป็นที่ทราบแน่ชัด การค้นพบนี้เพิ่มความเป็นไปได้ในการวินิจฉัย DSD ที่แม่นยำยิ่งขึ้น

การค้นพบนี้อาจเปลี่ยนวิธีการตรวจทางพันธุศาสตร์ในวงกว้าง ความผิดปกติทางพัฒนาการจำนวนมากที่อธิบายไม่ได้ ไม่ใช่แค่ DSD อาจเกิดจากการกลายพันธุ์ในดีเอ็นเอควบคุม การรวมภูมิภาคเหล่านี้เข้ากับการวิเคราะห์จีโนมอาจช่วยระบุสาเหตุของสภาพที่เป็น “ปริศนา” ก่อนหน้านี้ ปรับปรุงการดูแลผู้ป่วยและการให้คำปรึกษาทางพันธุศาสตร์

ในอนาคต ความเข้าใจที่ดีขึ้นเกี่ยวกับวิธีที่ยีนเช่น Sox9 ถูกเปิดและปิดในที่สุดอาจช่วยให้แพทย์วินิจฉัยภาวะมีบุตรยากบางรูปแบบหรือความผิดปกติของต่อมเพศ และอาจเป็นแนวทางในการแทรกแซง

“การค้นพบของเราแสดงให้เห็นว่าการดูเฉพาะยีนนั้นไม่เพียงพอ” เอลิเชวา แอ็บเบอร์บ็อก นักศึกษาปริญญาเอกผู้เป็นหัวหน้าการศึกษากล่าว “การกลายพันธุ์ที่ก่อให้เกิดโรคที่สำคัญอาจอยู่ในจีโนมส่วนที่ไม่เข้ารหัส ในบริเวณดีเอ็นเอที่ควบคุมการทำงานของยีนมากกว่าที่จะเข้ารหัสโปรตีนด้วย”

นักวิจัยเชื่อว่า Enh13 อาจเป็นเพียงตัวอย่างหนึ่งขององค์ประกอบการควบคุมจำนวนมากที่ซ่อนอยู่ภายในส่วนที่ไม่เข้ารหัสขนาดใหญ่ของดีเอ็นเอ ซึ่งคิดเป็นประมาณ 98 เปอร์เซ็นต์ของจีโนมมนุษย์ ตอนนี้พวกเขากำลังทำงานเพื่อระบุภูมิภาคที่คล้ายคลึงกันอย่างเป็นระบบและทำความเข้าใจบทบาทของพวกเขาในพัฒนาการและโรค