เยรูซาเล็ม, 14 มิถุนายน, 2026 (TPS-IL) — นักวิทยาศาสตร์ชาวอิสราเอลค้นพบว่า สเต็มเซลล์ในลำไส้สามารถตรวจจับการติดเชื้อแบคทีเรียได้โดยตรงและตอบสนองด้วยการเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นการค้นพบที่อาจเปิดทางเลือกใหม่ในการทำความเข้าใจว่าลำไส้ต่อสู้กับการติดเชื้อและรักษาสภาพความสมบูรณ์ของเนื้อเยื่อได้อย่างไร

การศึกษาล่าสุดโดยนักวิจัยจากสถาบันวิทยาศาสตร์ไวצแมนน์และมหาวิทยาลัยฮีบรูแห่งเยรูซาเล็มได้ท้าทายมุมมองแบบดั้งเดิมที่มองว่าสเต็มเซลล์เป็นเพียง “ผู้สร้าง” แบบตั้งรับที่ทำหน้าที่รักษาเนื้อเยื่อภายใต้สภาวะปกติเท่านั้น แต่ผลการศึกษาชี้ว่าพวกมันสามารถมีส่วนร่วมอย่างแข็งขันในการป้องกันภูมิคุ้มกันเมื่อลำไส้ติดเชื้อ

ลำไส้เล็กเป็นหนึ่งในเนื้อเยื่อที่มีการสร้างใหม่เร็วที่สุดในร่างกาย โดยเยื่อบุจะถูกแทนที่ประมาณทุกๆ 5 วัน ภายใต้สภาวะปกติ สเต็มเซลล์ลำไส้อยلจะแบ่งตัวอย่างต่อเนื่องเพื่อรักษาเกราะป้องกันนี้ โดยผลิตเซลล์เยื่อบุผิวเฉพาะทางที่ดูดซึมสารอาหาร ผลิตเมือก และป้องกันจุลินทรีย์ที่เป็นอันตราย

จนถึงขณะนี้ เชื่อกันว่าสเต็มเซลล์เหล่านี้สร้างความสมดุลระหว่างการสร้างตัวเองใหม่กับการเปลี่ยนแปลงไปทำหน้าที่เฉพาะอย่างค่อยเป็นค่อยไป ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการบำรุงรักษาเนื้อเยื่อตามปกติเท่านั้น

‘โปรแกรมการปกป้องที่ทำงานอยู่’

นักวิจัย นำโดย ดร. ซาชา ลาวอน จากห้องปฏิบัติการของ ดร. โมเช บิตอน แห่งสถาบันไวצแมนน์ ร่วมมือกับ ดร. มาตัน โคฟรี จากมหาวิทยาลัยฮีบรูแห่งเยรูซาเล็ม ได้ศึกษาการติดเชื้อในลำไส้ในหนูที่ได้รับเชื้อซัลโมเนลลา

ภายใน 24 ชั่วโมง พบว่าแบคทีเรียได้บุกรุกสเต็มเซลล์ลำไส้ในสัดส่วนที่มีนัยสำคัญ แทนที่จะนำไปสู่ความล้มเหลวของเนื้อเยื่อ การติดเชื้อกลับกระตุ้นให้อัตราการผลัดเซลล์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว

การวิเคราะห์จีโนมในระดับเซลล์เดี่ยวแสดงให้เห็นว่า สเต็มเซลล์ที่ติดเชื้อมีแนวโน้มที่จะออกจากสถานะคล้ายสเต็มเซลล์และเปลี่ยนไปเป็นเซลล์เยื่อบุผิวที่โตเต็มวัยมากขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ เซลล์เหล่านี้มีอายุขัยสั้นกว่าแต่มีความพร้อมมากกว่าในการช่วยป้องกันการติดเชื้อแบคทีเรีย

จากข้อมูลของนักวิจัย กระบวนการนี้จะกำจัดสเต็มเซลล์ที่ติดเชื้อออกจากกลุ่มที่สามารถสร้างตัวเองใหม่ได้ พร้อมกับเพิ่มจำนวนเซลล์ที่มีความสามารถในการผลิตสารต้านแบคทีเรียไปพร้อมกัน

“นี่ไม่ใช่แค่การตอบสนองต่อความเสียหาย แต่เป็นโปรแกรมการปกป้องที่ทำงานอยู่ซึ่งถูกกระตุ้นโดยตัวการติดเชื้อเอง” นักวิทยาศาสตร์กล่าว

บิตอนอธิบายว่ากระบวนการดังกล่าวบังคับให้สเต็มเซลล์ที่ติดเชื้อเติบโตเต็มเร็วกว่ากำหนด ซึ่งช่วยป้องกันไม่ให้พวกมันแบ่งตัวต่อไป

“เราค้นพบว่าสเต็มเซลล์ในลำไส้เร่งการเติบโตเต็มที่เมื่อแบคทีเรียรุกรานพวกมัน” เขากล่าว “เนื่องจากสเต็มเซลล์เหล่านี้แบ่งตัวทุกวันซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการสร้างเนื้อเยื่อตามปกติ กลไกนี้จึงรับประกันได้ว่าเซลล์ที่ติดเชื้อจะไม่แพร่พันธุ์ต่อไป ในความเป็นจริง สเต็มเซลล์ที่ติดเชื้อจะเสียสละความสามารถในการสร้างตัวเองใหม่เพื่อป้องกันการติดเชื้อเรื้อรังและปล่อยให้เซลล์ที่แข็งแรงฟื้นฟูเนื้อเยื่อ”

เขากล่าวเสริมว่าการตอบสนองดังกล่าวยังช่วยเสริมสร้างการป้องกันในท้องถิ่นอีกด้วย “ข้อดีอีกประการหนึ่งคือสเต็มเซลล์จะเปลี่ยนไปเป็นเซลล์เยื่อบุผิวที่สามารถผลิตสารต้านแบคทีเรียได้ ซึ่งช่วยเพิ่มการมีอยู่ของพวกมันในเนื้อเยื่อ”

นักวิจัยระบุว่าอินฟลามมาโซม (inflammasomes) ซึ่งเป็นคอมเพล็กซ์โปรตีนภายในเซลล์ที่ตรวจจับการติดเชื้อ เป็นตัวกระตุ้นสำคัญสำหรับการตอบสนองนี้ โครงสร้างเหล่านี้ทำหน้าที่เหมือนระบบเตือนภัยภายในที่รับรู้การรุกรานของแบคทีเรีย

เมื่อถูกกระตุ้น อินฟลามมาโซมจะผลักดันให้สเต็มเซลล์เติบโตเต็มที่เร็วกว่ากำหนดโดยตรง ที่สำคัญ การตอบสนองนี้ยังคงเกิดขึ้นในหนูที่ขาดระบบภูมิคุ้มกันที่ใช้งานได้ ซึ่งบ่งชี้ว่ากลไกดังกล่าวมีอยู่ในตัวสเต็มเซลล์เองและไม่ต้องอาศัยการส่งสัญญาณภูมิคุ้มกันภายนอก

การตอบสนองแบบเดียวกันนี้ยังสังเกตพบในออร์แกนอยด์ลำไส้ของมนุษย์ที่เติบโตในห้องปฏิบัติการ ซึ่งเป็นโมเดลจำลองขนาดจิ๋วของลำไส้มนุษย์ที่เติบโตในห้องปฏิบัติการและสัมผัสกับเชื้อซัลโมเนลลา

ด้วยความร่วมมือกับนักวิจัยที่ศูนย์การแพทย์ชีบาในรามัตกาน ทีมงานยังได้ระบุถึงความเชื่อมโยงที่เป็นไปได้ระหว่างวิถีนี้กับการติดเชื้อแบคทีเรียที่เกี่ยวข้องกับโรคโครห์น ซึ่งเป็น ภาวะอักเสบเรื้อรังของลำไส้

การรักษาใหม่ที่มีศักยภาพ

การค้นพบนี้อาจช่วยอธิบายว่าลำไส้รักษาสภาพความสมบูรณ์ของตนเองในระหว่างการติดเชื้อได้อย่างไร และอาจส่งผลกระทบต่อโรคอักเสบเรื้อรังของลำไส้ เช่น โรคโครห์น

การศึกษาชี้ว่า หากการตอบสนองของสเต็มเซลล์นี้ทำงานมากเกินไป อาจมีส่วนทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังโดยการขับเคลื่อนการเติบโตเต็มที่ของสเต็มเซลล์ที่มากเกินไปและรบกวนความสมดุลของเนื้อเยื่อตามปกติ การทำความเข้าใจกลไกนี้อาจนำไปสู่การรักษาในอนาคตที่มีเป้าหมายเพื่อปรับแต่งการตอบสนองดังกล่าว

การประยุกต์ใช้อย่างที่สองเกี่ยวข้องกับการปรับปรุงความสามารถของร่างกายในการต่อสู้กับการติดเชื้อในลำไส้ ด้วยการเสริมสร้างกลไกตามธรรมชาตินี้ อาจเป็นไปได้ที่จะเสริมสร้างการกำจัดแบคทีเรีย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยที่มีระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ

นักวิจัยยังระบุด้วยว่ากลไกนี้อาจมีผลกระทบที่กว้างขึ้นสำหรับการป้องกันโรคมะเร็งในเนื้อเยื่อที่มีการสร้างใหม่เร่งด่วน เช่น ลำไส้ เนื่องจากสเต็มเซลล์ที่ติดเชื้อหรือเสียหายถูกบังคับให้หยุดสร้างตัวเองใหม่และเปลี่ยนไปเป็นเซลล์ที่มีอายุขัยสั้นแทน กระบวนการนี้จึงอาจช่วยป้องกันการเจริญเติบโตของเซลล์ที่ผิดปกติหรือไม่สามารถควบคุมได้ หากกลไกที่คล้ายกันตอบสนองต่อความเครียดระดับเซลล์ประเภทอื่นๆ เช่น ความเสียหายของ DNA กลไกเหล่านี้ก็อาจทำหน้าที่เป็นมาตรการป้องกันภายในต่อการก่อตัวของเนื้องอกได้

จำเป็นต้องมีการวิจัยเพิ่มเติมเพื่อพิจารณาว่าวิถีนี้สามารถนำไปใช้ประโยชน์เพื่อการรักษาได้หรือไม่และอย่างไร

การศึกษานี้ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการ Nature Immunology