โดย เพซัค เบนสัน • 30 สิงหาคม 2026
เยรูซาเล็ม, 30 สิงหาคม, 2026 (TPS-IL) — นักวิทยาศาสตร์ชาวอิสราเอลค้นพบกลไกที่อาจช่วยอธิบายว่าเหตุใดการอักเสบชั่วคราวในลำไส้จึงสามารถพัฒนาไปเป็นโรค IBD (inflammatory bowel disease) เรื้อรังในบางครั้ง ซึ่งรวมถึงโรคโครห์น (Crohn’s disease) และลำไส้อักเสบเรื้อรัง (ulcerative colitis) การค้นพบนี้อาจเปิดแนวทางการแพทย์ใหม่ๆ ด้วยการรักษาเนื้อเยื่อลำไส้โดยรอบแทนที่จะเป็นระบบภูมิคุ้มกัน
โรค IBD คือกลุ่มของโรคเรื้อรัง ซึ่งส่วนใหญ่คือโรคโครห์นและลำไส้อักเสบเรื้อรัง ที่ระบบภูมิคุ้มกันสร้างปฏิกิริยาการอักเสบที่ผิดปกติในทางเดินอาหาร ส่งผลให้เกิดการอักเสบ ความเจ็บปวด และอาการอื่นๆ สาเหตุที่แท้จริงยังไม่เป็นที่แน่ชัด แต่ Lนักวิจัยเชื่อว่าเกิดจากการผสมผสานระหว่างปัจจัยทางพันธุศาสตร์ ระบบภูมิคุ้มกัน และสิ่งแวดล้อม โรค IBD ส่งผลกระทบต่อผู้คนมากกว่า 10 ล้านคนทั่วโลก อ้างอิงจากสหพันธ์สมาคมโรคโครห์นและลำไส้อักเสบเรื้อรังระหว่างประเทศ
ปัจจุบันยังไม่มีวิธีรักษาโรค IBD ให้หายขาด การรักษามุ่งเน้นไปที่การควบคุมการอักเสบและการป้องกันการกำเริบเป็นหลัก โดยอาศัยยาเป็นหลักและในบางกรณีอาจมีการปรับเปลี่ยนอาหาร โรครุนแรงอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ลำไส้อุดตัน แผลในทางเดินอาหาร เลือดออกอย่างรุนแรง ภาวะทุพโภชนาการ และน้ำหนักลด และอาจต้องเข้ารับการรักษาในโรงพยาบาลหรือผ่าตัด นอกจากนี้ การอักเสบในระยะยาวยังอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่และทวารหนักได้อีกด้วย
นักวิจัยจากสถาบันวิทยาศาสตร์วีซมันน์พบว่า เมทริกซ์นอกเซลล์ (ECM) ของลำไส้ ซึ่งเป็นเครือข่ายของโปรตีนที่ห่อหุ้มและค้ำจุนเซลล์ สามารถรักษา “ความทรงจำ” ที่ยาวนานจากการบาดเจ็บก่อนหน้าไว้ได้ ความทรงจำนั้นสามารถเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของสเตมเซลล์ในลำไส้และอาจทำให้การอักเสบกลับมาเกิดขึ้นอีกได้
โดยปกติแล้ว เมทริกซ์นอกเซลล์จะให้การสนับสนุนทางโครงสร้างและช่วยให้เซลล์สื่อสาร เติบโต เคลื่อนไหว และซ่อมแซมเนื้อเยื่อที่เสียหายได้ ในลำไส้ เมทริกซ์นอกเซลล์ช่วยรักษาสนามโครงสร้างของเยื่อบุลำไส้และให้สัญญาณนำทางสเตมเซลล์ในขณะที่พวกมันแทนที่เซลล์ที่เสียหายหรือสึกหรอ อย่างไรก็ตาม สภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปจากการอักเสบสามารถเปลี่ยนพฤติกรรมของสเตมเซลล์ในลำไส้ ทำให้พวกมันผลิตเซลล์ที่ส่งเสริมการอักเสบและอาจช่วยให้โรคคงอยู่หรือกลับมาเป็นซ้ำได้
การศึกษาดังกล่าวซึ่งตีพิมพ์ในวารสารผ่านการตรวจสอบโดยผู้ทรงคุณวุฒิ Immunity ท้าทายแนวคิดที่ว่าเมทริกซ์นอกเซลล์จะกลับคืนสู่สภาพปกติหลังจากที่การอักเสบหายไป
ศาสตราจารย์ อิริท ซากี ผู้ควบคุมการศึกษา กล่าวว่า “ในระหว่างที่มีการอักเสบเฉียบพลัน เซลล์ภูมิคุ้มกันจะสะสมตัวอยู่ในเยื่อบุลำไส้และหลั่งเอนไซม์ย่อยโปรตีนที่ทำลายเมทริกซ์นอกเซลล์ หนึ่งเดือนหลังจากเริ่มการทดลอง หนูทดลองทั้งหมดฟื้นตัวแล้ว แต่เมทริกซ์นอกเซลล์ของพวกมันปฏิเสธที่จะลืมการบาดเจ็บนั้น”
ผลกระทบระยะยาว
การค้นนี้นับว่ามีความสำคัญเป็นพิเศษเนื่องจากเยื่อบุลำไส้มีการผลัดเซลล์อย่างรวดเร็ว กระนั้น ในการทดลองของนักวิจัย การเปลี่ยนแปลงในเมทริกซ์นอกเซลล์ยังคงอยู่เป็นเวลานานกว่า 1 ปีหลังจากที่การอักเสบครั้งแรกหายไปแล้ว
นักวิจัยได้เพาะเลี้ยงเนื้อเยื่อลำไส้ขนาดจิ๋วที่เรียกว่าออร์แกนอยด์ในห้องปฏิบัติการ เมื่อสเตมเซลล์ที่มีสุขภาพดีสัมผัสกับเมทริกซ์นอกเซลล์ที่เสียหาย พวกมันก็พัฒนาไปเป็นเซลล์ที่ผลิตสัญญาณการอักเสบแทนที่จะสร้างเนื้อเยื่อลำไส้ที่ทำงานได้ตามปกติ
ดร. โมเช บิโตน ผู้ร่วมเขียนรายงานการวิจัย กล่าวว่า “การเพาะเลี้ยงสเตมเซลล์เป็นออร์แกนอยด์ภายในเมทริกซ์นอกเซลล์ที่ถูกรบกวนนั้นเพียงพอที่จะเปลี่ยนชะตากรรมของพวกมันได้”
นักวิจัยระบุว่าคอลลาเจน 18 ซึ่งเป็นโปรตีนในเมทริกซ์นอกเซลล์ เป็นส่วนสำคัญของกระบวนการนี้ ในการทดลองในหนู การบลกคอลลาเจน 18 ช่วยป้องกันการเปลี่ยนแปลงของเมทริกซ์นอกเซลล์ในระยะยาวและปกป้องสัตว์จากการพัฒนาเป็นภาวะลำไส้อักเสบเรื้อรัง
การค้นพบนี้อาจนำไปสู่แนวทางใหม่ในการรักษาโรคทางเดินอาหารอักเสบได้ในท้ายที่สุด การรักษาปัจจุบันส่วนใหญ่ทำงานโดยการระงับหรือควบคุมระบบภูมิคุ้มกันเป็นหลัก การวิจัยใหม่นี้ชี้ให้เห็นว่าการรักษาในอนาคตอาจมุ่งเป้าไปที่เนื้อเยื่อรอบเซลล์ลำไส้ด้วยเช่นกัน
โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การศึกษานี้ได้หยิบยกความเป็นไปได้ของการรักษาที่มีเป้าหมายเพื่อป้องกันโรคเรื้อรังหลังจากการเกิดภาวะอักเสบครั้งแรก ด้วยการหยุดไม่ให้เมทริกซ์นอกเซลล์รักษา “ความทรงจำ” ของตนไว้และเปลี่ยนพฤติกรรมของสเตมเซลล์
อย่างไรก็ตาม การวิจัยนี้ยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น นักวิทยาศาสตร์ระบุว่า ในขณะที่ผลทางการรักษาของการมุ่งเป้าไปที่คอลลาเจน 18 ได้รับการสาธิตในหนูทดลองแล้ว แต่ยังคงต้องรอดูกันต่อไปว่าแนวทางเดียวกันนี้จะมีความปลอดภัยและมีประสิทธิภาพในมนุษย์หรือไม่
บิโตน กล่าวว่า “ในตอนนี้ที่เราเข้าใจแล้วว่าการเปลี่ยนแปลงในเมทริกซ์นอกเซลล์เป็นตัวกำหนดชะตากรรมของสเตมเซลล์ และกระบวนการเหล่านี้เป็นรากฐานของการตอบสนองต่อการอักเสบ จึงชัดเจนว่าการรักษาที่มีอยู่จัดการกับผลลัพธ์สุดท้ายมากกว่ารากเหง้าของปัญหา”




